Ιανουάριος 2027: Κάθε παραπάνω ευρώ άνω των 10.000 ευρώ γίνεται παράνομο μέσο πληρωμής. Κάθε Bitcoin απαιτεί κυβερνητική έγκριση. Κάθε συναλλαγή γίνεται σημείο δεδομένων στο δίκτυο επιτήρησης των Βρυξελλών. Αυτοί οι τρεις κανονισμοί θα εφαρμοστούν στην Ε.Ε. έως το 2027. Αυτό όχι μόνο επιτίθεται στην ταμειακή και οικονομική ελευθερία, αλλά προετοιμάζει και το ψηφιακό ευρώ.

Το σχετικό νομικό πλαίσιο έχει ήδη δημιουργηθεί: ο κανονισμός για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (AMLR 2024/1624), ο κανονισμός για τις αγορές κρυπτοστοιχείων (MiCA 2023/1114).

Ο Αυστραλός οικονομικός εμπειρογνώμονας Shanaka Anslem Perera δημοσίευσε μια ολοκληρωμένη ανάλυση των οικονομικών σχεδίων της Ε.Ε. την Κυριακή. Η ετυμηγορία του είναι δραματική:

«Αυτοί οι μηχανισμοί, μόλις τεθούν σε ισχύ, θα δημιουργήσουν ένα άνευ προηγουμένου σύστημα χρηματοοικονομικής ιχνηλασιμότητας – ένα σύστημα που τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα λένε ότι προστατεύει τους πολίτες, αλλά το οποίο, σύμφωνα με τους επικριτές, θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για ολοκληρωμένη οικονομική εποπτεία».

Ο Perera προσδιορίζει τρεις κανονισμούς – που έχουν ήδη εγκριθεί – που αποτελούν οικονομική επαναφορά:

• Ανώτατο όριο μετρητών — Από το 2027, οι συναλλαγές άνω των 10.000 ευρώ δεν μπορούν πλέον να πληρώνονται σε μετρητά. Τα μεγαλύτερα ποσά μετρητών χάνουν έτσι τη λειτουργία τους ως νόμιμο χρήμα για καθημερινές συναλλαγές, όπως αγορές αυτοκινήτων ή ακινήτων. Η Ε.Ε. το δικαιολογεί αυτό με την καταπολέμηση του μαύρου χρήματος – περίπου 500 δισεκατομμύρια ευρώ πρόκειται να ξεπλυθούν στην Ευρώπη κάθε χρόνο. Επιπλέον, οι τράπεζες και ορισμένοι έμποροι πρέπει να διενεργούν υποχρεωτικούς ελέγχους πελατών για πληρωμές άνω των 3.000 ευρώ.
• Crypto υπό έλεγχο — Τα ανώνυμα πορτοφόλια και τα κρυπτονομίσματα που είναι εντελώς ανώνυμα (όπως το Monero) θα απαγορευτούν. Οποιαδήποτε συναλλαγή άνω των 1.000 ευρώ απαιτεί αποδεικτικό ταυτότητας (KYC). Τα αυτο-φιλοξενούμενα πορτοφόλια χωρίς κυβερνητική έγκριση εξαφανίζονται. Τα ανταλλακτήρια κρυπτογράφησης πρέπει να αναφέρουν κάθε κίνηση. «Αυτό δεν είναι πλέον πρόταση, αυτό είναι νόμος».
• Ψηφιακό ευρώ – γράφει ο Perera: Το έργο λανσαρίσματος ψηφιακού νομίσματος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το οποίο βρίσκεται επί του παρόντος στη φάση του πρωτοτύπου και αναμένεται να υλοποιηθεί το 2029, ολοκληρώνει την αρχιτεκτονική. Σε αντίθεση με το ψηφιακό γουάν της Κίνας, το οποίο επιτρέπει προγραμματιζόμενους περιορισμούς και παρακολούθηση των συναλλαγών, η ΕΚΤ έχει δεσμευτεί σε μια προσέγγιση με προτεραιότητα την προστασία της ιδιωτικής ζωής. Οι τεχνικές προδιαγραφές υποδηλώνουν ότι το ψηφιακό ευρώ θα χρησιμεύσει ως ισοδύναμο μετρητών για συναλλαγές εκτός σύνδεσης, με ενισχυμένα μέτρα προστασίας δεδομένων για συνήθεις πληρωμές κάτω από τα κανονιστικά όρια.

Το ψηφιακό ευρώ θα παρέχει μια εναλλακτική λύση που εκδίδεται από την κυβέρνηση που θεωρητικά διατηρεί το απόρρητο στις συναλλαγές ενώ λειτουργεί εντός του νέου ρυθμιστικού πλαισίου. Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι το τοποθετούν ως λύση στις ίδιες τις ανησυχίες που εγείρονται από τις άλλες πολιτικές τους – έναν τρόπο διατήρησης της ιδιωτικής ζωής σε συναλλαγές χαμηλής αξίας, διασφαλίζοντας παράλληλα την ιχνηλασιμότητα ύποπτης δραστηριότητας.

Ωστόσο, οι ανησυχίες σχετικά με την οικονομική ελευθερία και την προστασία της ιδιωτικής ζωής με το ψηφιακό ευρώ είναι μεγάλες. Συζητούνται τα όρια διακράτησης ανά άτομο, η ημερομηνία λήξης των χρημάτων και η δέσμευση, κάθε συναλλαγή μπορεί να εντοπιστεί.

Η ECB δίνει έμφαση στην ιδιωτικότητα και την «ελευθερία επιλογής», οι επικριτές τη συγκρίνουν με το προγραμματιζόμενο γουάν της Κίνας, το οποίο μπορεί να ελέγξει τις δαπάνες ή να αφήσει τα χρήματα να λήξουν.

Ο Perera συνοψίζει στη λεπτομερή ανάλυσή του – μια άποψη από την Αυστραλία για τη γραφειοκρατία της Ε.Ε.:

Η χρηματοπιστωτική μεταρρύθμιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το 2027 εγείρει ένα θεμελιώδες ερώτημα σχετικά με τη σχέση μεταξύ ασφάλειας και ελευθερίας στις σύγχρονες κοινωνίες. Μπορεί η ολοκληρωμένη οικονομική ιχνηλασιμότητα να συνυπάρξει με την ουσιαστική προστασία της ιδιωτικής ζωής;

Τα αποτελεσματικά μέτρα για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες απαιτούν σχεδόν πλήρη διαφάνεια των συναλλαγών ή μπορούν οι τεχνικές και πολιτικές έννοιες να διατηρήσουν την ανωνυμία των νόμιμων δραστηριοτήτων ενώ εκθέτουν τις εγκληματικές ροές χρημάτων;

Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι απαντούν ναι σε αυτό το ερώτημα – το πλαίσιο καταπολεμά το έγκλημα προστατεύοντας παράλληλα τους πολίτες. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η ερώτηση περιέχει μια λανθασμένη προϋπόθεση: ότι αυτοί οι στόχοι είναι συμβατοί και όχι αντιφατικοί.

Η τεχνική υποδομή για ολοκληρωμένη επιτήρηση, μόλις δημιουργηθεί, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για σκοπούς που υπερβαίνουν την αρχική αιτιολόγησή της. Οι μελλοντικές κυβερνήσεις, που αντιμετωπίζουν διάφορους βαθμούς πίεσης, θα μπορούσαν να δώσουν προτεραιότητα στην ασφάλεια έναντι της ιδιωτικής ζωής, στον έλεγχο της ελευθερίας και στη σταθερότητα έναντι της ελευθερίας.

Η λύση παραμένει αβέβαιη μέχρι να εφαρμοστεί πραγματικά. Η δέσμευση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για έναν σχεδιασμό του ψηφιακού νομίσματος που συμμορφώνεται με την προστασία δεδομένων, εάν τηρηθεί στην πράξη, θα διακρίνει το ευρωπαϊκό μοντέλλο από τον κινεζικό αυταρχισμό.

Η προσέγγιση επιβολής της υπηρεσίας καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες – καταπολέμηση των εγκληματικών δικτύων με σεβασμό της νόμιμης ιδιωτικής ζωής – θα καθορίσει εάν το πλαίσιο επιτυγχάνει τους δεδηλωμένους στόχους του ή επιτρέπει μια υφέρπουσα επέκταση των καθηκόντων.

Η έκταση της αλλαγής που συντελείται σήμερα είναι αδιαμφισβήτητη. Μέχρι το 2027, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα λειτουργεί σύμφωνα με θεμελιωδώς διαφορετικούς νομισματικούς κανόνες από εκείνους που διαμόρφωσαν το χρηματοπιστωτικό σύστημα τον περασμένο αιώνα.

Το πείραμα θα μπορούσε να αποδείξει ότι οι προηγμένες οικονομίες μπορούν να εξασφαλίσουν τόσο την ασφάλεια όσο και την ελευθερία, παρέχοντας ένα μοντέλο για παγκόσμια μίμηση. Ή θα μπορούσε να δείξει ότι η ολοκληρωμένη ιχνηλασιμότητα και η ατομική ιδιωτικότητα δεν μπορούν να συνυπάρξουν, αναγκάζοντας τις κοινωνίες να επιλέξουν μεταξύ των δύο.

Ο κόσμος παρακολουθεί αυτή την επικίνδυνη δοκιμασία ανταγωνιστικών αξιών – ασφάλεια έναντι ιδιωτικότητας, έλεγχος έναντι ελευθερίας, συλλογική ασφάλεια έναντι ατομικής ελευθερίας.

Η απόφαση της Ευρώπης θα διαμορφώσει όχι μόνο το μέλλον της, αλλά και την ανάπτυξη της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής αρχιτεκτονικής για τις επόμενες δεκαετίες.

Η εικόνα “50 ευρώ” από Remo- έχει άδεια χρήσης κάτω από CC BY-NC 2.0.