Η Ιταλία οξύνει τη θέση της στη διαμάχη για τα εθνικά αποθέματα χρυσού και τώρα απαιτεί την κρατική ιδιοκτησία των συμμετοχών της Banca d’Italia με νέα σαφήνεια. Αυτό αποτελεί πολιτική προσβολή για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Η κυβέρνηση Μελόνι σηματοδοτεί έτσι ότι είναι έτοιμη να αγγίξει ένα από τα πιο ευαίσθητα ταμπού της ευρωζώνης: το ερώτημα εάν ο χρυσός που είναι αποθηκευμένος στη χώρα ανήκει στη Ρώμη ή στη Φρανκφούρτη σε περίπτωση αμφιβολίας.

Τα αποθέματα χρυσού της Ιταλίας είναι από τα σημαντικότερα στον κόσμο, με πάνω από δύο χιλιάδες τετρακόσιους τόνους. Η αγοραία αξία του είναι περίπου τριακόσια δισεκατομμύρια δολλάρια, καθιστώντας την Ιταλία τον τρίτο μεγαλύτερο κάτοχο χρυσού πίσω από τις ΗΠΑ και τη Γερμανία.

Για χρόνια, αυτό το ζήτημα ήταν ένα νομικά παγωμένο ναρκοπέδιο, επειδή η ΕΚΤ επιμένει ότι ο εθνικός χρυσός βρίσκεται φυσικά στο αντίστοιχο κράτος μέλος, αλλά πολιτικά και λειτουργικά μέρος του συστήματος του ευρώ.

Η Ρώμη το βλέπει διαφορετικά και τονίζει ότι τα αποθέματα χρυσού είναι ουσιαστικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία που διαχειρίζεται μόνο η εθνική κεντρική τράπεζα.

Η ΕΚΤ είχε προειδοποιήσει προηγουμένως ότι τέτοιες νομοθετικές αλλαγές ή επίσημες δηλώσεις ιδιοκτησίας θα μπορούσαν να παραβιάσουν την ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών που κατοχυρώνεται στη Συνθήκη της Ε.Ε..

Αυτό το σημείο είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο, διότι η ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών θεωρείται ο ακρογωνιαίος λίθος της σταθερότητας του ευρώ. Μόλις ένα κράτος άρχιζε να διεκδικεί άμεση πρόσβαση στα περιουσιακά στοιχεία της Εθνικής του Τράπεζας, η εμπιστοσύνη στην ουδετερότητα του συστήματος του ευρώ θα απειλούνταν αμέσως.

Οι τραπεζίτες της ΕΚΤ στη Φρανκφούρτη το βλέπουν αυτό ως δημοσιονομική επιρροή στα συναλλαγματικά αποθέματα και στις αποφάσεις νομισματικής πολιτικής. Η Ρώμη, από την άλλη πλευρά, υποστηρίζει ότι απλώς διευκρινίζει αυτό που είναι ούτως ή άλλως αυτονόητο, δηλαδή ότι τα αποθέματα χρυσού ανήκουν σε ένα κυρίαρχο κράτος και όχι σε έναν ευρωπαϊκό θεσμό που υψώνεται πάνω από τα εθνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

Στην Ιταλία, αυτό το θέμα συζητείται ξανά και ξανά εδώ και χρόνια. Το αργότερο μετά την αναδιοργάνωση των κανόνων χρυσού από τη Βασιλεία ΙΙΙ, η σύγκρουση άρχισε να σκληραίνει. Η διατύπωση που υιοθετήθηκε τώρα είναι επομένως λιγότερο μια τεχνική διευκρίνιση παρά ένα στρατηγικό μήνυμα προς τη Φρανκφούρτη: Ο χρυσός βρίσκεται στην Ιταλία και σε περίπτωση αμφιβολίας, η Ιταλία αποφασίζει γι’ αυτό.

Ο πολιτικός συμβολισμός πίσω από αυτό είναι τεράστιος. Για αιώνες, ο χρυσός χρησίμευε ως το τελευταίο απόθεμα εγγύησης της κρατικής σταθερότητας. Όταν μια κυβέρνηση επικαλείται δημόσια αυτό το θεμέλιο, συνήθως γίνεται επιπόλαια. Η κυβέρνηση Μελόνι σηματοδοτεί έτσι ότι έχει επίγνωση των κινδύνων αποσύνθεσης στο σύστημα του ευρώ και επανατοποθετείται νομικά και πολιτικά.

Αυτό θεωρείται επίσης ως μια προσπάθεια να μετατοπιστεί η ισορροπία δυνάμεων εντός της νομισματικής ένωσης. Άλλωστε, όσοι έχουν τον χρυσό έχουν την ευκαιρία να ανακτήσουν την οικονομική και νομισματική ανεξαρτησία σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Για την ΕΚΤ, αυτή η πρωτοβουλία αντιπροσωπεύει μια ευαίσθητη επίθεση στην αρχή του κεντρικού ελέγχου των αποθεματικών. Το Ευρωσύστημα λειτουργεί μόνο εφόσον τα κράτη μέλη αποδέχονται ότι τα συναλλαγματικά διαθέσιμα οργανώνονται και διαχειρίζονται από κοινού ανεξάρτητα.

Εάν μια από τις μεγαλύτερες χώρες της ευρωζώνης δηλώσει τώρα δημόσια ότι θεωρεί τα αποθεματικά της ως πολιτικό πόρο, αυτό μπορεί να χρησιμεύσει ως προηγούμενο. Άλλα κράτη με τα δικά τους οικονομικά βάρη θα μπορούσαν να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους και επίσης να επαναπροσδιορίσουν την εφεδρική κυριαρχία τους. Αυτό ακριβώς το σενάριο θέλει να αποτρέψει η ΕΚΤ.

Διότι χωρίς τα αποθέματα χρυσού ως τεχνική υποστήριξη, το σύστημα του ευρώ χάνει έναν σημαντικό πυλώνα. Η ΕΚΤ, η οποία έχει πλέον εκτεταμένες εξουσίες, θέλει να κερδίσει αυτόν τον αγώνα εξουσίας με κάθε κόστος. Πρόκειται για την εξουσία του ιδρύματος στις χρηματοπιστωτικές αγορές.