Σε ένα θέμα, το παλιό mainstream, τα νέα εναλλακτικά μέσα ενημέρωσης και οι καταναλωτές τους φαίνεται να συμφωνούν. Ακόμη και άνθρωποι που συνειδητοποιούν -έστω και κάπως αργοπορημένα- πόσο χειραγωγούνται οι απόψεις επαναλαμβάνουν ότι στη Στοκχόλμη, το Γκέτεμποργκ και το Μάλμε «υπάρχουν γκέτο, απαγορευμένες περιοχές, εγκληματικές συμμορίες. Δεν είναι επικίνδυνο εκεί;» Πρώτα απ ‘όλα: Η καθημερινότητα φαίνεται εντελώς διαφορετική.
«Γνωρίζουμε από την Αγγλία ότι τα εγκλήματα δεν αποτρέπονται από κάμερες, αλλά μεταφέρονται μόνο σε άλλα μέρη», εξηγεί η πωλήτρια ενός γοητευτικού καφέ-αρτοποιείου στην παλιά πόλη του Μάλμε. Το αφεντικό της είχε μιλήσει στην αστυνομία επειδή οι καλεσμένοι στα τραπέζια στο πεζοδρόμιο ένοιωθαν επίσης ενοχλημένοι από τις κάμερες. Εδώ και αρκετούς μήνες, η Σουηδία επενδύει στην επέκταση της βιντεοεπιτήρησης δημόσιων δρόμων και πλατειών – περισσότερα για αυτό στο άρθρο του Transition News «Σουηδία και μετανάστευση».
Βιντεοκάμερες πάνω από χώρο καπνιστών στο Möllevångstorget στο Μάλμε. όλες οι φωτογραφίες: Σοφία-Μαρία Αντωνούλα
Στο πάρκο του Κάστρου του Μάλμε, της τρίτης μεγαλύτερης πόλης της Σουηδίας με 350.000 κατοίκους, ένα μικρό φορτηγό είναι σταθμευμένο το Σάββατο με τη λέξη «UAS». Στην περιοχή φόρτωσης διακρίνονται οθόνες και ένας αστυνομικός παίζει με ένα joystick. Ο δεύτερος αξιωματικός εξηγεί με φιλικό τρόπο ότι χρησιμοποιούν ένα drone για να παρακολουθούν τους οπαδούς του ποδοσφαίρου να ξεδιψούν στην παλιά πόλη πριν από τον αγώνα. Το UAS σημαίνει Μη Επανδρωμένο Αεροπορικό Σύστημα.
Αποτυχημένη μεταρρύθμιση της αστυνομίας
Στα τέλη Οκτωβρίου του τρέχοντος έτους, δημοσιεύθηκε η έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου με την ευκαιρία της δεκαετούς μεταρρύθμισης της αστυνομίας. Το 2015, οι 21 κρατικές αστυνομικές αρχές, το κρατικό εγκληματολογικό εργαστήριο και το αρχηγείο της εθνικής αστυνομίας συγχωνεύτηκαν σε μια ενιαία αρχή. Οι ευγενείς στόχοι της αναδιάρθρωσης: η βελτίωση της ποιότητας, της οικονομικής αποδοτικότητας και της ευελιξίας του αστυνομικού έργου και η αύξηση των αποτελεσμάτων. Το καταστροφικό συμπέρασμα του σουηδικού Ελεγκτικού Συνεδρίου:
«Από το 2015, οι δαπάνες της αστυνομίας έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά 93 %. Ταυτόχρονα, τόσο ο αριθμός των εξιχνιασμένων εγκλημάτων όσο και το ποσοστό των δραστών που συλλαμβάνονται έχουν μειωθεί».
Η μεταρρύθμιση της αστυνομίας οδήγησε επίσης στη διάλυση ειδικών μονάδων, όπως αυτές για την καταπολέμηση του σοβαρού εγκλήματος ναρκωτικών.
Χωρίς ναρκωτικά – πραγματικά;
Από το 1988, η επίσημη Σουηδία επιδιώκει τον στόχο μιας κοινωνίας χωρίς ναρκωτικά. Και από το 1993, η ποινή για την κατανάλωση απαγορευμένων εθιστικών ουσιών αυξάνεται όλο και περισσότερο. Οι καταναλωτές θα αποθαρρυνθούν και τα παράνομα ναρκωτικά θα γίνουν πιο ακριβά – ή έτσι λέει η θεωρία.
Πόσο επιτυχημένη είναι όμως αυτή η ποινικοποίηση της χρήσης ναρκωτικών στην πράξη; Οι συγγραφείς μιας μελέτης που δημοσιεύτηκε στο International Journal of Drug Policy καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι προσαρμοσμένες στον πληθωρισμό τιμές των τριών πιο κοινών τύπων ναρκωτικών – κάνναβης, κοκαΐνης και αμφεταμίνης – έχουν μειωθεί σημαντικά από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, όταν η προσωπική χρήση έγινε αξιόποινη πράξη. Και δεν υπήρξε μετρήσιμη μείωση στη χρήση ναρκωτικών. Η αστυνομία χρησιμοποιεί τους αυξημένους πόρους της για την καταπολέμηση μικροαδικημάτων όπως η κατοχή και η προσωπική κατανάλωση, αντί να διώκει σοβαρά αδικήματα όπως η διακίνηση ναρκωτικών. Οι παράνομες εξαρτησιογόνες ουσίες καταναλώνονται σε όλες τις κοινωνικές τάξεις, ενώ οι αστυνομικοί έλεγχοι, οι οποίοι μπορούν στη συνέχεια να οδηγήσουν σε διώξεις και ποινικά μητρώα, πραγματοποιούνται κυρίως σε περιοχές χαμηλού εισοδήματος.
Πόσο επικίνδυνη είναι όμως η Σουηδία τώρα;
«Στη Σουηδία, ο ανταγωνισμός μεταξύ αντίπαλων συμμοριών που δραστηριοποιούνται στο πλανόδιο εμπόριο κάνναβης έχει οδηγήσει σε μια σειρά βίαιων συγκρούσεων», γράφει η EUDA, η υπηρεσία ναρκωτικών της Ε.Ε.. Είναι επίσης γεγονός ότι στη σκανδιναβική χώρα με πληθυσμό 10,5 εκατομμυρίων, διαπράττονται περισσότερες δολοφονίες με πυροβόλα όπλα από ό,τι σε άλλες χώρες της Ε.Ε.. Το 2024, 45 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στη Σουηδία από πυροβόλα όπλα, 25 από μαχαίρια και 22 από άλλα μέσα. Το 2023 το μέσο ποσοστό δολοφονιών ήταν περίπου 1,15, ενώ ο μέσος όρος της Ε.Ε. ήταν 0,91 θύματα δολοφονιών ανά 100.000 κατοίκους.
Τα πυροβόλα όπλα χρησιμοποιούνται επίσης όλο και περισσότερο επειδή οι νεώτεροι έφηβοι ή τα παιδιά στρατολογούνται από εγκληματικές ομάδες και είναι ευκολότερο για τα παιδιά να τραβήξουν ένα πυροβόλο όπλο παρά ένα μαχαίρι. Τόσο οι δράστες όσο και τα θύματα προέρχονται από «κοινωνικοοικονομικά μειονεκτούντα» περιβάλλοντα, που χαρακτηρίζονται από λιγώτερη εκπαίδευση, περισσότερη ανεργία, χαμηλότερο εισόδημα και ανεπαρκές βιοτικό επίπεδο, σύμφωνα με έκθεση της Σουηδικής Υπηρεσίας Πρόληψης του Εγκλήματος.
Η πιο πρόσφατη λύση που πρότεινε η συντηρητική κυβέρνηση: μείωση της ηλικίας ποινικής ευθύνης από τα 15 στα 13 έτη. Ακόμη και οι εισαγγελείς και τα δικαστήρια επικρίνουν ότι η εγκληματική πολιτική των τελευταίων ετών έχει οδηγήσει σε αυξανόμενο αριθμό όλο και μικρότερων παιδιών που στρατολογούνται για σοβαρά εγκλήματα.
Σε κάθε περίπτωση, η αυξημένη αναφορά για το λεγόμενο έγκλημα συμμοριών φαίνεται να χρησιμεύει για την επιβολή κάθε είδους μέτρων ελέγχου και επιτήρησης, νέων κτιρίων και επεκτάσεων φυλακών και αυστηρότερων ποινών στη Σουηδία – μέλη της κυβέρνησης σκέφτονται επίσης φωναχτά ένα όριο ηλικίας για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τη γενική ψηφιακή επιτήρηση.
Ένας μεγαλύτερος περίπατος στο Μάλμε δείχνει ότι οι βιντεοκάμερες χρησιμοποιούνται κυρίως σε περιοχές όπου το εισόδημα των κατοίκων είναι χαμηλό. Η αστυνομία έχει αποσυναρμολογήσει την κάμερα παρακολούθησης μπροστά από το μικρό καφέ-φούρνο στην παλιά πόλη.
