info@ethnikoiphylakes.org
5
Αυγ
1
Γιατί τα σύντομα βίντεο θέτουν σε κίνδυνο τις γνωστικές μας ικανότητες
Είναι πολύχρωμα, γρήγορα και πανταχού παρόντα - αλλά η κατανάλωση σύντομων βίντεο δεν είναι χωρίς συνέπειες.
Μελέτες δείχνουν ότι όσοι παρακολουθούν πολύ TikTok χάνουν την ικανότητα να έχουν ψυχική αντοχή.
Τι κρύβεται πίσω από αυτό και ποιες στρατηγικές βοηθούν να σκεφτούμε βαθύτερα ξανά.
Τα τελευταία χρόνια, πλατφόρμες σύντομων βίντεο όπως το TikTok, το Instagram Reels ή το YouTube Shorts έχουν φέρει επανάσταση στο τοπίο των ψηφιακών μέσων. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, παρέχουν ψυχαγωγία, πληροφορίες και ντοπαμίνη. Αυτή η μορφή είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στους νέους. Αλλά ενώ τα βίντεο παρέχουν γρήγορη απόσπαση της προσοχής, οι επιστήμονες προειδοποιούν όλο και περισσότερο για τις γνωστικές συνέπειες. Τα σύντομα βίντεο, συμπεριλαμβανομένων των ενημερωτικών βίντεο, ενέχουν τον κίνδυνο οι καταναλωτές να συνηθίσουν στην επιφανειακή επεξεργασία και να παραμελήσουν την αργή αναλυτική σκέψη.
Σύντομα βίντεο ως εμπόδιο στη μάθηση – αρνητικές επιπτώσεις στη μαθησιακή επιτυχία και την ικανότητα σκέψης
Ο Thorsten Otto, ψυχολόγος στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Braunschweig, διερεύνησε σε δύο μελέτες την επίδραση των σύντομων βίντεο στη μάθηση και τη σκέψη. Το κεντρικό εύρημα: Τα γρήγορα αναλώσιμα, οπτικά ελκυστικά κλιπ – συχνά όχι περισσότερο από 60 δευτερόλεπτα – προωθούν την επιφανειακή μάθηση. Μια βιώσιμη κατανόηση ή ένας βαθύτερος προβληματισμός συχνά παραμερίζονται.
Σε ένα διαδικτυακό πείραμα, ο Otto συνέκρινε το μαθησιακό αποτέλεσμα χρησιμοποιώντας σύντομα βίντεο με αυτό των πληροφοριών σε μορφή κειμένου. 123 μαθητές χωρίστηκαν σε τέσσερις ομάδες για το σκοπό αυτό. Δύο ομάδες έλαβαν ένα και το ίδιο μαθησιακό περιεχόμενο ως συνεχές κείμενο, οι άλλες δύο είδαν μια συλλογή τριών σύντομων επεξηγηματικών βίντεο στο στυλ του TikTok. Το αποτέλεσμα ήταν σαφές: Σε ένα επόμενο τεστ γνώσεων – ειδικά για εργασίες που απαιτούσαν πολύπλοκη σκέψη – οι ομάδες βίντεο είχαν σημαντικά χειρότερες επιδόσεις.
Μια συμπληρωματική μελέτη του Otto με 169 ενήλικες κατέληξε σε παρόμοιο συμπέρασμα. Οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν για τη συμπεριφορά χρήσης σύντομων βίντεο, καθώς και για τους μαθησιακούς τους στόχους και την αξιολόγησή τους για τη δική τους ικανότητα σκέψης. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι καταναλώνουν πολλά σύντομα βίντεο συνήθως βαθμολογούν επίσης την ικανότητά τους να σκέφτονται λογικά χαμηλότερα – και στην πραγματικότητα επιτυγχάνουν χειρότερα αποτελέσματα σε αντίστοιχες δοκιμές.
Ωστόσο, δεν είναι ακόμη δυνατό να πούμε με βεβαιότητα εάν αυτό είναι άμεση συνέπεια της κατανάλωσης βίντεο ή εάν τα άτομα με λιγώτερη πνευματική απόδοση στον τομέα τείνουν να χρησιμοποιούν τέτοιες μορφές.
Η δύναμη των σύντομων κλιπ: Ψυχαγωγία από το δεύτερο
Τα αποτελέσματα αυτά είναι σύμφωνα με τις υπάρχουσες δημοσιεύσεις. Στο έργο της “Reader, Come Home”, η νευροεπιστήμονας Maryanne Wolf, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Λος Άντζελες, προειδοποιεί ότι τα ψηφιακά μέσα – ειδικά το γρήγορα αναλώσιμο περιεχόμενο – απογαλακτίζουν τον εγκέφαλο από την εις βάθος ανάγνωση και την αντανακλαστική σκέψη μακροπρόθεσμα. Όσοι συνηθίζουν να συλλέγουν επιφανειακά τις πληροφορίες χάνουν την ικανότητα να ασχολούνται με το περιεχόμενο σε βάθος.
Σε συνέντευξή του στην «Die Zeit», η Wolf είπε: «Η οθόνη μας προγραμματίζει για απόσπαση της προσοχής. Αυτή είναι μια εξαιρετική αλλαγή από το είδος της καθηλωτικής ή σε βάθος ανάγνωσης που βιώνουμε σε χαρτί ή σε ένα δεμένο βιβλίο». Στον ψηφιακό κόσμο, υπάρχουν πάρα πολλές πληροφορίες που δεν μπορούμε να απορροφήσουμε όλες. Η ερευνήτρια ανάγνωσης είναι βέβαιη εδώ: η ψηφιακή κατανάλωση βλάπτει την ικανότητα να αντέξει την πολυπλοκότητα.
Μια μελέτη του 2023 επιβεβαίωσε ότι η χρήση smartphone όχι μόνο έχει αρνητικό αντίκτυπο στη γνωστική απόδοση, αλλά και ότι η απλή παρουσία αυτών των συσκευών μπορεί να έχει αυτό το αποτέλεσμα. Αυτό ονομάζεται «φαινόμενο διαρροής εγκεφάλων».
Από την απόσπαση της προσοχής στην εξάρτηση: Τι κάνουν τα σύντομα βίντεο στον εγκέφαλό μας
Ο μηχανισμός πίσω από τα σύντομα βίντεο μπορεί να εξηγηθεί νευροβιολογικά. Αυτά λειτουργούν με γρήγορες περικοπές, εντυπωσιακούς ήχους και οπτικά ερεθίσματα – ενεργοποιούν το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, ειδικά μέσω του νευροδιαβιβαστή ντοπαμίνης. Ως αποτέλεσμα αυτής της αισθητηριακής υπερφόρτωσης, ο εγκέφαλος «εκπαιδεύεται» να αλλάζει μεταξύ περιεχομένου όσο το δυνατόν γρηγορότερα, γεγονός που μειώνει την ανοχή για μεγαλύτερες, πιο σύνθετες δραστηριότητες.
Ο ερευνητής του εγκεφάλου και ψυχίατρος καθηγητής Manfred Spitzer μιλά ακόμη και για «ψηφιακή άνοια» σε αυτό το πλαίσιο. Στο ομώνυμο βιβλίο του, ο επιστήμονας εξηγεί πώς ο εγκέφαλος ατροφεί λόγω της συνεχούς απόσπασης της προσοχής, επειδή ορισμένες διαδικασίες σκέψης δεν εκπαιδεύονται πλέον – παρόμοια με έναν μυ που δεν χρησιμοποιείται.
Άλλες εργασίες σχετικά με τον αντίκτυπο του γρήγορου περιεχομένου του TikTok και της κύλισης στα διαστήματα προσοχής των μαθητών δείχνουν επίσης ότι ο γρήγορος ρυθμός και η συνεχής διέγερση μπορούν να οδηγήσουν σε μικρότερη διάρκεια προσοχής, μειώνοντας την ικανότητα των μαθητών να επικεντρώνονται σε πολύπλοκες εργασίες.
Μήπως αυτό σημαίνει ότι πρέπει να αποφεύγουμε τα σύντομα βίντεο ως θέμα αρχής; Όχι απαραίτητα. Επειδή τα μέσα ενημέρωσης δεν είναι καλά ή κακά από μόνα τους – ο αποφασιστικός παράγοντας είναι ο τρόπος χειρισμού τους. Ως εκ τούτου, οι συντάκτες των μελετών δεν ζητούν πλήρη αποχή, αλλά παιδαγωγικές έννοιες που προωθούν τη συνειδητή και επιλεκτική χρήση του ψηφιακού περιεχομένου.
Τα σχολεία και τα πανεπιστήμια θα πρέπει να διδάσκουν στρατηγικές μάθησης που ενισχύουν την κριτική σκέψη, τη βιώσιμη κατανόηση και τον αναστοχασμό.
Οι γονείς έχουν επίσης σημαντικό ρόλο να διαδραματίσουν: θα πρέπει να συνοδεύουν ενεργά τη συμπεριφορά των παιδιών τους στα μέσα ενημέρωσης και να προσφέρουν εναλλακτικές λύσεις στην παθητική κατανάλωση.
Τι μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό
Στην καθημερινή ζωή, υπάρχουν διάφορα συγκεκριμένα μέτρα που μπορούν να ληφθούν για τη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων των σύντομων βίντεο. Ένα πρώτο βήμα είναι ο σκόπιμος περιορισμός του καθημερινού χρόνου των μέσων ενημέρωσης.
Μέθοδοι όπως η «ψηφιακή νηστεία» – περίπου μία ή δύο ημέρες την εβδομάδα χωρίς καθόλου μέσα κοινωνικής δικτύωσης – μπορούν να βοηθήσουν να σπάσει ο κύκλος της αισθητηριακής υπερφόρτωσης και απόσπασης της προσοχής. Οι εφαρμογές εξοικονόμησης χρόνου ή οι ρυθμίσεις χρόνου οθόνης σε smartphone μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν λογικά.
Είναι επίσης χρήσιμο να ενσωματωθούν τα μέσα μεγάλης διάρκειας στην καθημερινή ζωή με στοχευμένο τρόπο: βιβλία, μεγαλύτερα άρθρα, podcast υψηλής ποιότητας ή ντοκυμανταίρ προωθούν την ικανότητα συγκέντρωσης και ενίσχυσης της μακροπρόθεσμης μνήμης.
Μια άλλη αποδεδειγμένη στρατηγική είναι η λεγόμενη «προσεκτική ανάγνωση» – δηλαδή η συνειδητή, αργή ανάγνωση κειμένων με σημειώσεις, επισημάνσεις και τις σκέψεις του αναγνώστη. Σε συνδυασμό με ένα ημερολόγιο προβληματισμού, στο οποίο καταγράφετε εν συντομία τι έχετε μάθει ή σκεφτεί καθημερινά, οι δεξιότητες αναλυτικής σκέψης μπορούν να εκπαιδευτούν με στοχευμένο τρόπο. Μια απλή άσκηση: Πάρτε τρεις βαθιές αναπνοές πριν διαβάσετε και, στη συνέχεια, διαβάστε συνειδητά πρόταση προς πρόταση με σημάδια – χωρίς να ελέγχετε ταυτόχρονα το smartphone σας.
Τα σχολεία και τα εκπαιδευτικά ιδρύματα αντιμετωπίζουν επίσης προκλήσεις – με την επέκταση της εκπαίδευσης στα ψηφιακά μέσα. Τα παιδιά και οι νέοι θα μπορούσαν να μάθουν πώς λειτουργούν οι πλατφόρμες κοινωνικών μέσων, ποιοι ψυχολογικοί μηχανισμοί βρίσκονται πίσω από αυτές και πώς να διακρίνουν μεταξύ περιεχομένου πληροφοριών και συναισθηματικής χειραγώγησης.
Τα σύντομα βίντεο αποτελούν πλέον καθιερωμένο μέρος της ψηφιακής κουλτούρας και πιθανότατα θα παραμείνουν έτσι. Μπορούν να είναι αρκετά δημιουργικά, διασκεδαστικά και επίσης εκπαιδευτικά.
Όταν γίνονται η κυρίαρχη μορφή της κατανάλωσης των μέσων ενημέρωσης και καταστέλλουν βαθύτερες διαδικασίες σκέψης, γίνεται προβληματική. Η πρόκληση είναι να βρεθεί μια συνειδητή προσέγγιση – τόσο ατομικά όσο και κοινωνικά.
ΠΗΓΗ:
1 Comment
Ακόμα μία υπερπολύτιμη καί διδακτική ανάρτηση, που απευθύνεται καί πρός τά παιδιά (κάθε ηλικίας), αλλά κυρίως πρός τούς γονείς που θά έπρεπε νά είχαν τόν πρώτο λόγο…..
Όμως άς επαναλάβουμε επιλεκτικώς μόνο μία μικρή παράγραφο από όσα παρατέθηκαν ανωτέρω : “Μια μελέτη του 2023 επιβεβαίωσε ότι η χρήση smartphone όχι μόνο έχει αρνητικό αντίκτυπο στη γνωστική απόδοση, αλλά και ότι η απλή παρουσία αυτών των συσκευών μπορεί να έχει αυτό το αποτέλεσμα. Αυτό ονομάζεται «φαινόμενο διαρροής εγκεφάλων».
Θερμές ε υ χ α ρ ι σ τ ί ε ς Μαριγώ μας, γιά μία ανάρτηση που ομολογουμένως είδαμε πρώτη φορά στό διαδίκτυο νά ανεβαίνει καί που η χρησιμότητά της άν μελετηθεί μέ προσοχή, θά στηρίξει καί θά βοηθήσει τίς νεώτερες γενεές από επιφανειακές, πρόχειρες καί φθοροποιές “ενημερώσεις”!
Καί απερίγραπτο θά συμπληρώναμε χάσιμο χρόνου…..