Ένα επιστημονικό σχόλιο που δημοσιεύτηκε στο Phys.org λίγο πριν από τα Χριστούγεννα ρίχνει φως στο γιατί οι άνθρωποι μερικές φορές αποφεύγουν δυσάρεστες πληροφορίες, παρ’ όλο που θα ήταν χρήσιμες. Αυτό το φαινόμενο είναι γνωστό ως «φαινόμενο στρουθοκαμηλισμού».
Αυτό εξηγεί γιατί συχνά αποφεύγουμε τις πληροφορίες επειδή φοβόμαστε συναισθηματικές συνέπειες, όπως κακές βαθμολογίες στα τεστ ή ενοχοποιητικές οικονομικές πληροφορίες. Ταυτόχρονα, υπάρχουν καταστάσεις στις οποίες αναζητούμε ενεργά αυτές τις πληροφορίες επειδή η ίδια η αβεβαιότητα βαραίνει περισσότερο από τη σκληρή πραγματικότητα. Αυτό καθιστά σαφές ότι το φαινόμενο της στρουθοκαμήλου είναι ένας συναισθηματικά ελεγχόμενος μηχανισμός που επηρεάζει τόσο την αποφυγή πληροφοριών όσο και την αναζήτηση πληροφοριών.
Πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι αυτό το «φαινόμενο στρουθοκαμήλου» ξεκινά από την παιδική ηλικία. Για παράδειγμα, μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Psychological Science δείχνει ότι τα παιδιά ηλικίας πέντε έως έξι ετών εξακολουθούν να είναι περίεργα και εξερευνητικά, ενώ η «αποφυγή στρατηγικών πληροφοριών» συμβαίνει περίπου από την ηλικία των επτά ετών. Αυτό σημαίνει ότι αποφεύγουν συνειδητά πληροφορίες που θα μπορούσαν να προκαλέσουν αρνητικά συναισθήματα ή να δημιουργήσουν ηθική ευθύνη.
Σε πειράματα, τα μεγαλύτερα παιδιά επέλεξαν να μην εξετάσουν πληροφορίες σχετικά με την απόφαση επιλογής ενός συντρόφου για να αποκτήσουν πλεονέκτημα χωρίς να αισθάνονται ηθικά υπεύθυνοι. Πιο συγκεκριμένα, το πείραμα αφορούσε τη δυνατότητα κάθε παιδιού να επιλέξει τη δική του ανταμοιβή, ενώ παράλληλα είχε την ευκαιρία να δει πόσα αυτοκόλλητα ή πόντους θα έπαιρνε ο σύντροφός του.
Τα μεγαλύτερα παιδιά συχνά επέλεγαν σκόπιμα να μην κοιτάξουν αυτές τις πληροφορίες. Ο λόγος: Αν ήξεραν πόσα παίρνει ο σύντροφός τους, θα έπρεπε να αισθάνονται ηθικά υπεύθυνοι αν έκαναν τη δική τους επιλογή προς όφελός τους ή μειονεκτούν ως προς τον σύντροφό τους. Αποφεύγοντας τις πληροφορίες, μπορούν να εξασφαλίσουν ένα πλεονέκτημα χωρίς να αισθάνονται ενοχές. Το πείραμα δείχνει ότι η αποφυγή πληροφοριών χρησιμεύει ήδη ως στρατηγικός προστατευτικός μηχανισμός στα παιδιά για την αποφυγή δυσάρεστων συναισθημάτων.
Σε ένα άλλο πείραμα, τα παιδιά ρωτήθηκαν πόσο ενδιαφέρονται να μάθουν πληροφορίες σχετικά με τους κινδύνους των γλυκών. Ενώ ήταν πρόθυμα να συμπεριλάβουν λεπτομέρειες για μια μη δημοφιλή καραμέλα, έδειξαν σημαντικά λιγώτερο ενδιαφέρον για την αγαπημένη τους καραμέλα, παρ’ όλο που οι πληροφορίες θα ήταν αντικειμενικά εξίσου σχετικές. Αυτά τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η ικανότητα σκόπιμης αποφυγής πληροφοριών αναπτύσσεται νωρίς και είναι συγκεκριμένη για το κίνητρο και την κατάσταση.
Τα παιδιά ηλικίας πέντε έως έξι ετών εξακολουθούν να είναι πολύ περίεργα και εξερευνητικά. Βασικά θέλουν να γνωρίσουν πληροφορίες, ανεξάρτητα από το αν είναι θετικές ή αρνητικές. Από την ηλικία των έξι έως επτά ετών, ωστόσο, αυτή η συμπεριφορά αλλάζει σημαντικά. Σε αυτή την ηλικία, τα παιδιά αναπτύσσουν όλο και περισσότερο επίγνωση των συναισθημάτων τους, των κοινωνικών κανόνων και των πιθανών συνεπειών της γνώσης. Αναγνωρίζουν ότι ορισμένες πληροφορίες μπορεί να είναι δυσάρεστες, να απειλούν την αυτοεικόνα κάποιου ή να δημιουργούν ηθική ευθύνη. Ταυτόχρονα, αυξάνεται η ικανότητα αξιολόγησης των πιθανών συνεπειών της δράσης.
Αυτή η γνωστική και συναισθηματική ανάπτυξη αναγκάζει τα παιδιά να αρχίσουν να αποφεύγουν σκόπιμα πληροφορίες που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν αρνητικά συναισθήματα ή να οδηγήσουν σε δυσάρεστες αποφάσεις.
Οι ερευνητές εντόπισαν πολλά κεντρικά μοτίβα για το «φαινόμενο της στρουθοκαμήλου»:
- Αποφυγή αρνητικών συναισθημάτων: Οι άνθρωποι αποφεύγουν πληροφορίες που προκαλούν φόβο, ντροπή ή δυσφορία.
- Προστασία της αυτοεικόνας και των πεποιθήσεων κάποιου: Αποφεύγονται πληροφορίες που θα μπορούσαν να αμφισβητήσουν την εικόνα του εαυτού κάποιου.
- Προσωπικό συμφέρον και ηθικά «παραθυράκια»: Οι άνθρωποι αποφεύγουν πληροφορίες που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ηθική ευθύνη προκειμένου να λάβουν αποφάσεις χωρίς να αισθάνονται ένοχοι.
- Προστασία προσωπικών προτιμήσεων: Τα παιδιά και οι ενήλικες τείνουν να αποφεύγουν πληροφορίες που έρχονται σε αντίθεση με τις δικές τους προτιμήσεις.
Οι επιστήμονες προτείνουν συγκεκριμένα μέτρα για την εξουδετέρωση του αποτελέσματος. Είναι σημαντικό τα παιδιά και οι ενήλικες να μάθουν να αντέχουν την αβεβαιότητα και να αντιλαμβάνονται τις δυσάρεστες πληροφορίες ως πολύτιμες και χρήσιμες.
Για παιδιά άνω των έξι ή επτά ετών, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι παρακινούνται ενεργά να εξερευνήσουν δυσάρεστα γεγονότα: για παράδειγμα, μέσω παιχνιδιάρικων εργασιών που τους επιτρέπουν να μάθουν αρνητικές πληροφορίες, συστήματα ανταμοιβής για την αναζήτηση τέτοιων πληροφοριών ή διευκρίνιση των συνεπειών της αποφυγής.
Με αυτόν τον τρόπο, η φυσική περιέργεια των μικρών παιδιών μπορεί να διατηρηθεί και να μετατραπεί σε μια αναστοχαστική, ενημερωμένη ικανότητα λήψης αποφάσεων, αντί να γίνει η αποφυγή πληροφοριών η τυπική στρατηγική.