«Είστε τόσο Γερμανίδα!» – όταν η δασκάλα άκουσε αυτή τη φράση από έναν μαθητή, δεν γνώριζε ότι αυτή θα διαμόρφωνε την επαγγελματική της ζωή.

Έντεκα χρόνια αργότερα, αφήνει το σχολείο της στο Bielefeld με μια αποχαιρετιστήρια ομιλία που είναι κάτι περισσότερο από μια προσωπική αναδρομή: είναι ένα πρωτόκολλο για τη γερμανική εκπαιδευτική πραγματικότητα εν έτει 2024.

Η «Welt» τεκμηρίωσε αυτή την ομιλία – αλλά πίσω από ένα paywall. Πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικό για να μην το θίξουμε εδώ. Επειδή δείχνει πώς η πολιτιστική πάλη έχει φτάσει εδώ και πολύ καιρό στις σχολικές αίθουσες. Και ποιος την έχει κερδίσει.

Μια καθηγήτρια μουσικής και μαθηματικών που μιλάει με πάθος για αξιώματα και καντάτες του Μπαχ έρχεται σε θέση να ακούσει ότι δεν ταιριάζει. Οι μαθητές αρνούνται να τραγουδήσουν τα τραγούδια του Αγίου Μαρτίνου επειδή είναι «χριστιανικά». Ακόμη και ο απλός κανόνας «αδελφός Ιακώβ» (“Bruder Jakob” βλ. ΕΔΩ: https://www.youtube.com/watch?v=mUy6Wahb4aU) θεωρήθηκε «χαράμ» – δηλαδή αμαρτία σύμφωνα με μια αυστηρή ισλαμική ερμηνεία, επειδή εμφανίζονται καμπάνες και μοναχοί. Ταυτόχρονα, οι ίδιες αίθουσες διδασκαλίας διακοσμούν ολόκληρες προσόψεις παραθύρων με διακοσμήσεις “Happy Ramadan”.

Η δασκάλα, ποτέ δεν ήθελε να πολεμήσει πολιτιστικούς πολέμους, αλλά να μεταδώσει τον ενθουσιασμό της για τα μαθηματικά και τη μουσική – τα μαθηματικά ως τόπο καθαρής αλήθειας, τη μουσική ως πολιτιστική μνήμη μιας χώρας – έτσι κατανοούσε τα θέματά της.

Αυτές είναι μικρές σκηνές, αλλά δίνουν μια σαφή εικόνα: δεν είναι πλέον τα προγράμματα σπουδών που καθορίζουν τα μαθήματα, αλλά ο φόβος των συγκρούσεων. Ακόμη και μια έμπειρη εκπαιδευτικός παραδέχεται ότι τραγουδούσε όλο και λιγώτερο με τους μαθητές της – από φόβο ότι ένα τραγούδι ή ο ήχος μίας καμπάνας θα μπορούσε να προκαλέσει θρησκευτική οργή. Ένα ήσυχο καταφύγιο, κομμάτι-κομμάτι, μέχρι που σχεδόν τίποτε δεν παραμένει από τον αρχικό ισχυρισμό.

Το leitmotif του σχολείου ήταν γραμμένο με μεγάλα γράμματα στο κλιμακοστάσιο: «Ένα σχολείο για όλους».

Αλλά η δασκάλα περιγράφει πώς αυτό έγινε ένας εκπαιδευτικός συμβιβασμός στην πράξη: μπορεί να διδάξει την ύλη όσο αυτή δεν προκαλεί διενέξεις. (!!!!!!!!!!!!) Ό,τι δεν προσβάλλει επιτρέπεται να μείνει. Ο,τιδήποτε προκαλεί πρόβλημα διαγράφεται. Η φόρμουλα ακούγεται ακίνδυνη, αλλά είναι εξαιρετικά επικίνδυνη – επειδή αντιστρέφει την αποστολή του σχολείου: αντί να εκπαιδεύει, αναγκάζεται να αποφεύγει και να διαγράφει. Να σιωπήσει.

«Πολύ Γερμανίδα» πλέον ως κατηγορία!;

Ίσως η πιο πικρή πρόταση της ομιλίας της είναι και η πιο ειλικρινής: «Έχετε δίκιο, δεν ταίριαζα εδώ». Όχι επειδή ήταν ανίκανη – αλλά επειδή αρετές όπως η συνέπεια, η ειλικρίνεια, η πειθαρχία ή η πολιτιστική παράδοση δεν φαίνονταν πλέον επιθυμητές.

Στη μέση της Γερμανίας, η οποία στάθηκε ως η επιτομή αυτών των όρων. Όποιος θυμάται τα μαθηματικά ως αλήθεια ή τη μουσική ως πολιτιστική κληρονομιά θεωρείται «πολύ γερμανός» από μερικούς σήμερα.

Η μεμονωμένη περίπτωση δείχνει πόσο βαθιά έχει φτάσει τώρα το Kulturkampf (πολιτιστική πάλη) στην καθημερινή ζωή. Δεν μαίνεται πλέον μόνο σε editorials ή talk shows, αλλά και στις σχολικές αίθουσες.

Και αποφασίζει αν τα παιδιά θα μάθουν γιατί έχουν ρεπό τα Χριστούγεννα – ή αν θα μάθουν ότι τα τραγούδια όπου ακούγονται εκκλησιατικές καμπάνες «απαγορεύονται» επειδή το λέει η Google.

Το παράλογο είναι ότι οι ίδιες οι αξίες που υποτίθεται ότι θα έκαναν τα σχολεία ισχυρά – σαφήνεια, γνώση, αξιοπιστία – έχουν μετατραπεί σε βάρος. Όποιος μεταφέρει τις αξίες που κάποτε θεωρούνταν χαρακτηριστικές της χώρας μας – είτε σωστά είτε λάθος – διατρέχει τον κίνδυνο να θεωρηθεί «πολύ γερμανικός» στη «νέα Γερμανία».

Στο τέλος υπάρχει μια δασκάλα που αποχαιρετά τους μαθητές της με ένα “Adé” (“αντίο”). Δεν θύμωσε, δεν κατηγόρησε, αλλά παραιτήθηκε.

Στο παρελθόν, το “πολύ γερμανικό” θεωρούταν έπαινος – συνώνυμο με την ακρίβεια, την επιμέλεια, την αξιοπιστία. Σήμερα είναι ένας λόγος τερματισμού μίας επαγγελματικής σταδιοδρομίας.

Ίσως αυτή να είναι η νέα γερμανική αρετή: όχι πλέον τάξη ή τιμιότητα, αλλά η φυγή. Όσοι προσαρμόζονται επιτρέπεται να μείνουν. Όσοι παραμένουν σταθεροί σε αξίες πρέπει να φύγουν.

Και έτσι ΓΙΝΕΤΑΙ ΣΑΦΕΣ ΠΟΙΟΣ ΕΧΕΙ ΚΕΡΔΙΣΕΙ ΕΔΩ ΚΑΙ ΚΑΙΡΟ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΑΙΘΟΥΣΑ.